BTĐKT - Hưởng ứng phong trào thi đua “Đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh” do Thủ tướng Chính phủ phát động, tỉnh Ninh Bình đang đưa chuyển đổi số đến gần người dân hơn bằng những cách làm cụ thể ngay từ cơ sở. Thay vì để người dân tự tìm cách tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, chính quyền cơ sở đang đưa thiết bị, kỹ năng và lực lượng hỗ trợ về tận thôn, xóm. Cách làm này không chỉ giảm thời gian, chi phí đi lại mà còn từng bước hình thành năng lực số ngay trong cộng đồng.

Khi dịch vụ công được đưa đến gần người dân

Một trong những yêu cầu đặt ra đối với chuyển đổi số là làm sao để công nghệ thực sự đi vào đời sống, nhất là với những nhóm người dân chưa có điều kiện hoặc chưa quen sử dụng các nền tảng số. Từ thực tế đó, việc đưa điểm hỗ trợ dịch vụ công về địa bàn dân cư đang trở thành một hướng triển khai thiết thực tại cơ sở.

Tại xã Ninh Cường, sau sắp xếp thôn, tổ dân phố, địa phương tập trung đổi mới phương thức phục vụ theo hướng đưa hoạt động hỗ trợ thủ tục hành chính đến gần người dân hơn. Mỗi thôn được trang bị 2 bộ vi tính và kết nối mạng không dây, đồng thời tổ chức tập huấn cho lực lượng tại cơ sở để có thể hướng dẫn người dân thực hiện những thủ tục hành chính cơ bản trên môi trường điện tử.

Xã Ninh Cường tổ chức tập huấn cho cán bộ các thôn thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử để có thể hỗ trợ cho người dân

Cách làm này trước hết giải quyết một trở ngại khá phổ biến trong quá trình chuyển đổi số ở cơ sở: Không phải người dân nào cũng có khả năng tự thực hiện các thao tác trên hệ thống dịch vụ công. Với người cao tuổi, người ít sử dụng điện thoại thông minh hoặc chưa thành thạo công nghệ, một thủ tục đơn giản về mặt nội dung vẫn có thể trở thành khó khăn nếu phải tự thao tác hoặc di chuyển đến trung tâm phục vụ hành chính công.

Tại thôn Tân Lý, việc hướng dẫn thủ tục hành chính được thực hiện ngay tại nhà văn hóa thôn. Người dân có thể được hỗ trợ thực hiện các thao tác trên môi trường điện tử mà không nhất thiết phải đến trung tâm phục vụ hành chính công của xã. Từ ngày 1/9/2026, lực lượng tại cơ sở được tiếp tục tập huấn, làm quen với thiết bị và quy trình để từng bước đáp ứng yêu cầu này.

Điểm mới trong cách làm của Ninh Cường là chuyển trọng tâm từ “có thiết bị” sang “có người sử dụng thiết bị để phục vụ dân”. Tại thôn Nam Cường, sau khi được trang bị 2 bộ máy tính, lực lượng trong tổ cộng đồng số gồm cựu chiến binh, phụ nữ, đoàn thanh niên đã chủ động tập huấn cho nhau. Khi người dân có nhu cầu, những người đã được hướng dẫn có thể hỗ trợ thực hiện các thủ tục hành chính cơ bản ngay tại thôn.

Với những thủ tục phức tạp hơn, cán bộ xã và các bộ phận chuyên môn của trung tâm phục vụ hành chính công tiếp tục xuống cơ sở hướng dẫn. Như vậy, công nghệ được đặt trong một quy trình hỗ trợ nhiều tầng: Người dân được hướng dẫn những thao tác cơ bản ngay tại nơi sinh sống; những nội dung vượt quá khả năng của lực lượng cơ sở sẽ được cán bộ chuyên môn hỗ trợ.

Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu của chuyển đổi số lấy người dân làm trung tâm. Hiệu quả không chỉ nằm ở số lượng máy tính được trang bị hay số thủ tục được đưa lên môi trường điện tử, mà còn ở khả năng để người dân thực sự sử dụng được các dịch vụ đó.

Từ giảm tải hành chính đến hình thành thói quen số

Nếu Ninh Cường tập trung đưa hạ tầng và lực lượng hỗ trợ về tận thôn, thì tại xã Hồng Phong, hiệu quả của việc phân bổ lại điểm hỗ trợ dịch vụ công được thể hiện qua việc giảm giao dịch tại trung tâm phục vụ hành chính công.

Khi một số thủ tục đơn giản được hỗ trợ ngay tại địa bàn dân cư, lượng giao dịch đối với một số dịch vụ cơ bản tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã đã giảm khoảng 30%. Người dân giảm số lần đi lại, trong khi bộ phận tiếp nhận có thêm điều kiện tập trung vào những hồ sơ cần xử lý trực tiếp hoặc đòi hỏi chuyên môn.

Cùng với máy tính, các thôn được hỗ trợ máy scan, chữ ký số và mật khẩu để truy cập vào dịch vụ công quốc gia. Lực lượng tại cơ sở được hướng dẫn thực hiện những thủ tục cơ bản như xác nhận, đăng ký khai sinh và một số thủ tục hành chính khác. Đây là những nội dung nếu được hỗ trợ tốt tại địa bàn dân cư có thể giảm đáng kể nhu cầu đi lại của người dân.

Tại thôn 12, sau khi sắp xếp xóm 12, 13, 14, 15 thành thôn 12, UBND xã cấp máy tính, máy scan và tổ chức tập huấn quy trình xử lý các giấy tờ, thủ tục hành chính cơ bản. Một số thủ tục được giải quyết ngay tại thôn, giúp người dân không phải đến UBND xã đối với những nội dung đơn giản.

Từ góc độ chuyển đổi số, những mô hình như vậy còn có ý nghĩa ở một bước cao hơn: Tạo điều kiện để người dân chuyển từ “được làm giúp” sang “được hướng dẫn để tự làm”. Khi lần đầu tiếp cận một ứng dụng hoặc quy trình trực tuyến có người hướng dẫn, người dân có thêm cơ hội làm quen với môi trường số và từng bước chủ động hơn trong những lần thực hiện sau.

Đây cũng là lý do các địa phương không chỉ tập trung trang bị thiết bị mà đồng thời chú trọng đào tạo năng lực công nghệ thông tin cho cán bộ thôn. Nội dung tập huấn tập trung vào quy trình tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến và những thao tác cần thiết để hỗ trợ người dân.

Cùng với đó, Trung tâm Phục vụ hành chính công tổ chức các đợt giải quyết lưu động vào các ngày cuối tuần tại các thôn xóm, qua đó hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ số và chuyển đổi số, nhất là đối với người cao tuổi, người yếu thế tại các địa phương, thôn xóm.

Việc đưa dịch vụ công về cơ sở vì thế không đơn thuần là một giải pháp giảm tải cho cơ quan hành chính. Xa hơn, đây là cách mở rộng “điểm chạm” giữa chính quyền số với người dân, nhất là ở những địa bàn mà khả năng tiếp cận công nghệ còn khác nhau giữa các nhóm dân cư.

Thực tế từ Ninh Cường và Hồng Phong cho thấy, chuyển đổi số trong cải cách hành chính có thể bắt đầu từ những thay đổi rất cụ thể: Đưa máy tính và thiết bị hỗ trợ về thôn, đào tạo người trực tiếp hỗ trợ, tổ chức giải quyết thủ tục lưu động và thiết kế cách phục vụ phù hợp với từng nhóm người dân.

Khi những giải pháp đó được triển khai đồng bộ, dịch vụ công trực tuyến không còn chỉ là một hệ thống đặt trên môi trường mạng mà trở thành một phương thức phục vụ có sự hỗ trợ trực tiếp trong đời sống. Người dân có thể tiếp cận dịch vụ ở nơi gần mình hơn, giảm thời gian đi lại và từng bước hình thành kỹ năng tự thực hiện thủ tục trên môi trường số.

Đó cũng là cách chuyển đổi số được cụ thể hóa từ cơ sở: Lấy công nghệ làm công cụ, lấy khả năng tiếp cận của người dân làm trọng tâm và lấy sự thuận tiện trong thực tế làm một trong những thước đo hiệu quả của cải cách hành chính.

Bảo Linh