BTĐKT - Trong phong trào “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, cô giáo Đỗ Thị Hương Trà, Trường THPT Chuyên Cao Bằng, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cao Bằng là điển hình tiên tiến với nhiều cách làm sáng tạo, thiết thực. Từ ứng dụng AI, công nghệ thông tin, lập trình robotics trong giảng dạy đến xây dựng môi trường khuyến khích nữ sinh dân tộc thiểu số tham gia STEM, cô Trà đã góp phần đưa công nghệ trở thành công cụ nâng cao chất lượng giáo dục và mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức mới cho học sinh vùng cao.
Từ đổi mới phương pháp dạy học đến làm chủ công nghệ mới
Là giáo viên Sinh học, cô Đỗ Thị Hương Trà xác định đổi mới sáng tạo trước hết phải bắt đầu từ hoạt động chuyên môn. Chủ động tự học, nghiên cứu và làm chủ công nghệ mới, cô từng bước đưa AI, công nghệ thông tin và lập trình robotics vào bài giảng, hoạt động trải nghiệm và giáo dục kỹ năng cho học sinh.
Điểm nổi bật trong cách làm của cô là không chạy theo công nghệ, mà lựa chọn công nghệ để giải quyết những yêu cầu cụ thể của quá trình dạy học. Từ xây dựng bài giảng số, khai thác kho học liệu điện tử đến tổ chức các hoạt động trải nghiệm, công nghệ được sử dụng nhằm phát triển năng lực tự học, tư duy phản biện và kỹ năng ứng xử của học sinh.
Cô giáo Đỗ Thị Hương Trà (ngoài cùng bên phải) luôn đồng hành cùng các bạn học sinh Chuyên Cao Bằng trong các cuộc thi đòi hỏi ứng dụng công nghệ và sự sáng tạo. (ảnh trích từ https://sepa.org.vn/)
Tiêu biểu là chuỗi hoạt động trải nghiệm ngoại khóa “Giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên” dành cho học sinh khối 11 được cô chủ động thiết kế với sự hỗ trợ của AI. Cách tiếp cận trực quan, tương tác, phù hợp tâm lý lứa tuổi giúp học sinh chủ động tìm hiểu kiến thức, xử lý tình huống và hình thành kỹ năng ứng xử trước những vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản.
Đổi mới sáng tạo trong chuyên môn cũng được cô gắn với thúc đẩy bình đẳng giới trong giáo dục STEM. Cô khuyến khích, hỗ trợ học sinh nữ, nhất là nữ sinh dân tộc thiểu số, mạnh dạn tiếp cận lập trình, khoa học dữ liệu và nghiên cứu khoa học. Nhiều em từ chỗ còn e ngại với lĩnh vực kỹ thuật đã tự tin đảm nhiệm các vị trí điều hành, kỹ thuật, thuyết trình và tranh biện.
Hiệu quả của phương pháp này được thể hiện qua kết quả học tập và các cuộc thi. Cô trực tiếp ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi Sinh học, giúp học sinh đạt nhiều giải cấp tỉnh, trong đó có gần 50 học sinh nữ; có 3 học sinh đạt giải học sinh giỏi cấp quốc gia. Cô cũng hướng dẫn học sinh đạt 1 giải Nhì và 1 giải Ba Cuộc thi Nghiên cứu khoa học kỹ thuật cấp tỉnh. Bản thân cô đạt danh hiệu Giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh, giải Nhì Hội thi Sáng tạo khoa học cấp tỉnh, giải Nhì cuộc thi STEM cấp tỉnh dành cho giáo viên và giải Ba viết chuyên đề chuyên sâu tại Trại hè Hùng Vương.
Đưa học sinh vùng cao đến đấu trường robotics quốc tế
Robotics là dấu ấn nổi bật trong hành trình đổi mới sáng tạo của cô Đỗ Thị Hương Trà. Nhiều năm qua, cô trực tiếp dẫn dắt các đội tuyển VEX Robotics của Trường THPT Chuyên Cao Bằng tham gia các cuộc thi trong nước và quốc tế, đưa học sinh vùng cao đến với sân chơi khoa học công nghệ toàn cầu.
Năm học 2022 - 2023, đội tuyển giành 3 giải quốc gia gồm Giải Truyền thông, Giải Bầu chọn và Giải Thiết kế sáng tạo, qua đó đại diện Việt Nam tham dự vòng Chung kết thế giới tại Hoa Kỳ.
Năm học 2023 - 2024, đội tuyển giành hai giải cao nhất cấp quốc gia là Giải Xuất sắc nhất (Excellence Award) và Giải Vô địch Liên minh. Tại vòng Chung kết thế giới ở Hoa Kỳ, đội xếp hạng 49 thế giới ở phần thi Kỹ năng.
Năm học 2024 - 2025, đội tiếp tục giành Giải Judges Award, giải Nhì Liên minh toàn quốc và giải Sportsmanship châu Á. Tại Chung kết thế giới năm 2025 ở Hoa Kỳ, đội tuyển đạt thêm 2 giải quốc tế: Giải Ban giám khảo và Giải Thành tựu Thúc đẩy Giáo dục STEM (STEM Advocacy Challenge).
Đằng sau những giải thưởng là quá trình rèn luyện cho học sinh năng lực nghiên cứu, lập trình, thiết kế, làm việc nhóm, thuyết trình và giải quyết vấn đề. Đặc biệt, học sinh vùng cao có cơ hội tự tin trình bày ý tưởng bằng tiếng Anh trước hội đồng quốc tế. Số lượng học sinh tham gia các cuộc thi tại Hoa Kỳ tăng lên qua từng năm, trong đó ngày càng có nhiều học sinh nữ. Năm 2025, đoàn còn có thêm 2 cán bộ quản lý giáo dục trực tiếp đồng hành, cho thấy sức lan tỏa của hoạt động STEM và robotics trong nhà trường.
3 đội của trường THPT Chuyên Cao Bằng giành giải “Thiết kế ấn tượng” tại Chung kết Quốc gia Robotics for Good 2025 - 2026 (Ảnh trích từ https://thptchuyencaobang.edu.vn/)
Trong vai trò Chủ nhiệm Câu lạc bộ STEM, giai đoạn 2022 - 2026, cô Trà thu hút khoảng 100 học sinh nữ tham gia. Các em được khuyến khích đảm nhiệm những vị trí điều hành và kỹ thuật cốt lõi, trực tiếp lập trình, thuyết trình, tranh biện bằng tiếng Anh. Nhiều nữ sinh dân tộc thiểu số từ môi trường này đã đạt thành tích nổi bật trong học tập, nghiên cứu khoa học và giành học bổng tại các trường đại học trong nước, quốc tế. Tiêu biểu có cặp song sinh người Mông trúng tuyển ngành Khoa học máy tính tại Đại học Alberta (Canada), học sinh đạt giải Tư Quốc gia về nghiên cứu khoa học kỹ thuật và học sinh trúng tuyển Đại học VinUni.
Lan tỏa tri thức số, mở rộng cơ hội cho cộng đồng
Không dừng ở phạm vi lớp học và nhà trường, cô Đỗ Thị Hương Trà tích cực mở rộng các hoạt động STEM, robotics tới cộng đồng, nhất là trẻ em miền núi. Cô cùng đồng nghiệp tổ chức Ngày hội STEM cấp trường, Ngày hội STEM quy mô toàn tỉnh đầu tiên với chủ đề “Chạm vào công nghệ 4.0”, triển khai dự án cộng đồng “Robot đường phố” tại phố đi bộ. Năm 2026, cô phối hợp tổ chức giải đấu “Robotics for Good” cấp khu vực, đưa trải nghiệm kỹ thuật đến gần hơn với trẻ em dân tộc miền núi.
Tinh thần chia sẻ tri thức còn được cô lan tỏa tới giáo viên và học sinh trên cả nước. Năm 2023, cô là giảng viên chính thức lớp CS101 của STEM for Vietnam, trực tuyến miễn phí về robotics cho hơn 1.000 học sinh. Năm 2026, cô tham gia với vai trò báo cáo viên chương trình STEM Innovation Petrovietnam, tập huấn cho giáo viên nhiều địa phương. Tại Cao Bằng, cô chia sẻ chuyên đề “Ứng dụng AI trong dạy học” tại Trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh năm 2025 và trực tiếp tập huấn robotics từ bậc mầm non đến THPT.
Dấu ấn của cô còn được thể hiện qua hoạt động đối ngoại. Thực hiện Công điện số PXE CĐ 202.2025 của Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Pakse, cô tham gia với vai trò chuyên gia nòng cốt, sang Lào chủ trì tập huấn STEM và robotics cho đội ngũ quản lý, giáo viên của 4 tỉnh Nam Lào.
Những đóng góp của cô được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng. Năm 2023, cô được Phó Thủ tướng Chính phủ tuyên dương trong Chương trình “Thay lời Tri ân”; được Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng tặng Bằng khen “Công dân trẻ tiêu biểu tỉnh Cao Bằng năm 2023” và Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo tặng Bằng khen “Nhà giáo tiêu biểu năm học 2022 - 2023”. Năm 2025, cô được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen vì thành tích xuất sắc trong công tác từ năm học 2019 - 2020 đến năm học 2024 - 2025; được biểu dương, trao Cúp kỷ niệm tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia vì những đóng góp cho hoạt động STEM Việt Nam và nhận Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo vì thành tích tiêu biểu trong phong trào thi đua “Đổi mới sáng tạo trong quản lý, giảng dạy và học tập” năm học 2024 - 2025.
Từ một giáo viên Sinh học ở vùng cao, cô Đỗ Thị Hương Trà đã lựa chọn cách tiếp cận lấy đổi mới sáng tạo làm động lực, chuyển đổi số làm công cụ và sự tiến bộ của học sinh làm thước đo. Những thành tích tại các đấu trường quốc gia, quốc tế không chỉ khẳng định năng lực chuyên môn của cô và học sinh, mà còn cho thấy sức mạnh của đổi mới sáng tạo trong việc mở rộng cơ hội phát triển cho học sinh vùng cao, đặc biệt là nữ sinh dân tộc thiểu số.
Câu chuyện của cô là minh chứng sinh động cho tinh thần thi đua “Cả nước thi đua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, mỗi nhà giáo có thể trở thành một hạt nhân đổi mới, góp phần đưa công nghệ, tri thức và những cơ hội phát triển đến gần hơn với học sinh ở mọi vùng miền của đất nước.
Mai Thảo
