BTĐKT - Với lợi thế về những vùng chè đặc sản, cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa phong phú, Thái Nguyên đang từng bước khai thác tiềm năng du lịch gắn với xây dựng nông thôn mới. Không chỉ mở thêm hướng phát triển kinh tế, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân, du lịch còn góp phần gìn giữ những giá trị truyền thống, cải thiện cảnh quan, môi trường, tạo sức sống mới cho những miền quê.

Đánh thức tiềm năng, mở rộng sinh kế từ những giá trị bản địa

Thay vì chỉ dựa vào sản xuất nông nghiệp truyền thống, nhiều địa phương đang từng bước khai thác những giá trị sẵn có của nông thôn để phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và trải nghiệm nông nghiệp. Đây không đơn thuần là hướng mở rộng hoạt động dịch vụ mà còn là cách tổ chức lại kinh tế nông thôn theo hướng đa giá trị, trong đó nông nghiệp, văn hóa, cảnh quan và du lịch cùng hỗ trợ, bổ sung cho nhau.

Thái Nguyên là một trong những địa phương đang đẩy mạnh hướng đi này. Với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, những vùng chè đặc sản, hệ thống di tích lịch sử, bản làng và các sản phẩm nông nghiệp đạt chuẩn OCOP, tỉnh có nhiều điều kiện để hình thành những sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng. Đến nay, toàn tỉnh có 19 điểm du lịch được UBND tỉnh công nhận, trong đó nhiều điểm gắn liền với nông nghiệp và sản phẩm OCOP.

Du khách trải nghiệm hái chè tại Hợp tác xã Nông sản Phú Lương

Tại các vùng chè Tân Cương, La Bằng, Minh Lập, Trại Cài..., du khách không chỉ được tham quan cảnh quan mà còn trực tiếp trải nghiệm các công đoạn chăm sóc, thu hái, chế biến chè, thưởng trà và cùng người dân chế biến những món ăn truyền thống. Những hoạt động bình dị trong đời sống sản xuất hằng ngày lại trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, giúp du khách hiểu hơn về nghề truyền thống, văn hóa và con người địa phương.

Đáng chú ý, du lịch cộng đồng tại xã Phú Đình đang mở ra hướng sinh kế bổ sung cho người dân vùng ATK. Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Dịch vụ du lịch ATK Thời Nga. Được thành lập năm 2023 với 9 thành viên, hợp tác xã đầu tư nhà hàng, nhà sàn, homestay và các dịch vụ phục vụ khách du lịch. Từ đầu năm đến nay, đơn vị đã đón gần 11 nghìn lượt khách, doanh thu trên 1 tỷ đồng. Không chỉ tạo nguồn thu từ dịch vụ, hợp tác xã còn liên kết với các hộ dân để cung ứng nông sản an toàn. Riêng các loại gạo đặc sản như J02, bao thai Định Hóa, nếp cái hoa vàng, từ đầu năm đơn vị đã tiêu thụ gần 3 tấn cho người dân trong vùng.

Cách làm này cho thấy hiệu quả của việc đưa sản phẩm nông nghiệp vào chuỗi dịch vụ du lịch. Người trồng lúa có thêm đầu ra, người sản xuất nông sản có cơ hội quảng bá sản phẩm, còn du khách được thưởng thức những món ăn mang hương vị đặc trưng của địa phương. Với trên 70% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, Phú Đình còn có lợi thế từ những giá trị văn hóa của đồng bào Tày, Sán Chay, Dao cùng các nét ẩm thực truyền thống.

Không chỉ ở vùng ATK, tại xã La Bằng, phát triển du lịch cũng được đặt trong mối quan hệ mật thiết với bảo vệ môi trường và gìn giữ vùng nguyên liệu. Tính đến đầu tháng 9/2026, địa phương duy trì 7 mô hình tự quản “Khu dân cư sáng, xanh, sạch, đẹp”; hoạt động “Ngày thứ Sáu xanh” được triển khai hằng tháng tại 14/14 xóm. Người dân được tuyên truyền sản xuất chè hữu cơ, thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật, giữ gìn cảnh quan và bảo vệ môi trường vùng sản xuất.

Thái Nguyên hiện có trên 22.000 ha chè cho thu hoạch. Năm 2026, tỉnh phấn đấu sản lượng chè búp tươi gần 280 nghìn tấn, tổng giá trị sản phẩm từ cây chè khoảng 16.800 tỷ đồng. Đây không chỉ là nguồn lực quan trọng của ngành nông nghiệp mà còn mở ra nhiều cơ hội phát triển du lịch trải nghiệm, từ tham quan vùng nguyên liệu, tìm hiểu quy trình sản xuất đến thưởng thức và mua sắm sản phẩm tại chỗ.

Những mô hình trên cho thấy, khi du lịch được kết nối với sản xuất nông nghiệp và đời sống cộng đồng, giá trị kinh tế không chỉ nằm ở hoạt động đón khách mà còn lan tỏa đến nhiều ngành nghề, nhiều hộ gia đình. Người dân vừa là chủ thể gìn giữ những giá trị bản địa, vừa trực tiếp tham gia cung cấp sản phẩm, dịch vụ và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.

Xây dựng nông thôn mới từ yêu cầu phát triển bền vững

Du lịch muốn phát triển lâu dài không thể chỉ dựa vào cảnh đẹp hay những sản phẩm đặc trưng để thu hút du khách. Sức hấp dẫn của mỗi vùng quê còn đến từ những con đường sạch đẹp, không gian sống trong lành, cảnh quan được gìn giữ và nét văn hóa truyền thống vẫn hiện diện trong đời sống thường ngày. Bởi vậy, xây dựng nông thôn mới cũng chính là tạo dựng nền tảng để du lịch phát triển, đồng thời du lịch lại góp phần làm cho những thành quả ấy được phát huy hiệu quả hơn.

Tại Thái Nguyên, mối liên kết này đang được cụ thể hóa bằng những định hướng và chính sách hỗ trợ thiết thực. Tháng 8/2026, tỉnh ban hành Kế hoạch số 381/KH-UBND về phát triển du lịch nông thôn giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới khai thác tốt hơn tiềm năng du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, trải nghiệm nông nghiệp gắn với bảo tồn thiên nhiên và văn hóa bản địa. Trong đó, văn hóa trà, những vùng chè đặc sản và sản phẩm OCOP được xác định là những nét riêng để hình thành các điểm đến hấp dẫn, góp phần tạo diện mạo nông thôn xanh, hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc.

Để người dân có thêm điều kiện tham gia vào hướng phát triển này, tỉnh cũng ban hành Nghị quyết số 76/2026/NQ-HĐND về một số chính sách hỗ trợ phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030. Theo đó, mỗi người lao động được vay tối đa 500 triệu đồng, mỗi hộ gia đình được vay tối đa 1,5 tỷ đồng để phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng, thời hạn vay tối đa 60 tháng; ngân sách tỉnh hỗ trợ từ 50% đến 90% lãi suất vay, tùy khu vực I, II, III. Đối với đầu tư điểm du lịch, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ kinh doanh có thể được vay tối đa 2,5 tỷ đồng/tổ chức, không quá 500 triệu đồng/lao động, thời hạn tối đa 60 tháng. Các hạng mục như hạ tầng, điểm đón tiếp, giới thiệu sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương và trang thiết bị phục vụ vệ sinh môi trường tại các khu, điểm du lịch cộng đồng cũng được quan tâm hỗ trợ.

Những chính sách này không chỉ tạo thêm nguồn lực đầu tư mà còn mở ra cơ hội để nhiều hộ dân, hợp tác xã mạnh dạn phát triển dịch vụ ngay trên quê hương mình. Từ một vùng sản xuất chè, một làng nghề hay một bản làng còn lưu giữ nét sinh hoạt truyền thống, nếu được kết nối hợp lý với các hoạt động tham quan, trải nghiệm và lưu trú, đều có thể trở thành điểm đến mang dấu ấn riêng. Khi đó, giá trị du lịch không chỉ nằm ở những gì du khách nhìn thấy mà còn ở những sản phẩm họ được thưởng thức, những câu chuyện được lắng nghe và những trải nghiệm được mang về.

Từ thực tiễn tại Thái Nguyên có thể thấy, xây dựng nông thôn mới và phát triển du lịch không phải là hai nhiệm vụ tách rời. Những thành quả về hạ tầng, cảnh quan, môi trường và đời sống văn hóa tạo nền tảng cho du lịch phát triển; ngược lại, du lịch mở thêm đầu ra cho nông sản, tạo việc làm, tăng thu nhập và khuyến khích người dân chủ động gìn giữ những giá trị của quê hương.

Khi người dân thực sự trở thành chủ thể, được tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát triển, du lịch sẽ không chỉ là hoạt động khai thác tiềm năng mà còn trở thành động lực thúc đẩy nông thôn chuyển mình. Đó cũng là hướng đi để những miền quê không chỉ đạt các tiêu chí nông thôn mới mà còn thực sự trở thành những không gian sống xanh, giàu bản sắc, có sức sống kinh tế và sức hấp dẫn lâu dài.

Bảo Linh